ما زنده به آنیم که آرام نگیریم
                                   موجیم که آسودگی ما عدم ماست

سابقه‌ی شکل‌گیری گروه پویا فن‌آفرینان شریف به سال‌های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ برمی‌گردد. زمانی که تنی چند از اعضای این گروه در مرکز کارآفرینی دانشگاه صنعتی شریف و تحت نظر دکتر علیرضا فیض‌بخش جزء پیشگامان توسعه‌ی مفهوم کارآفرینی در ایران بودند. محور اصلی تحقیقات مرکز کارآفرینی مفهوم Entrepreneurship بود که معادل فارسی کارآفرینی برای آن انتخاب شده بود. یکی از پروژه‌های پژوهشی تعریف شده در این مرکز "بررسی مرحله‌ی راه‌اندازی یک کسب و کار و چالش‌های پیش روی کارآفرینان در ایران و سایر کشورهای جهان" بود. به این ترتیب اعضای گروه دقیقاً درگیر تحقیق درباره‌ی مرحله‌ای شدند که کلیدی‌ترین مرحله‌ی فرآیند کارآفرینی است یعنی مرحله‌ی راه‌اندازی یا Start-up یک کسب و کار. طی این پروژه بود که با مطالعات ادبیات کارآفرینی سایر نقاط جهان به این نتیجه رسیدیم که یکی از حلقه‌های مفقوده در بحث کارآفرینی و البته فراتر از آن در بحث سرمایه‌گذاری در ایران، مفهوم Business Plan است. این چنین بود که یکی از خروجی‌های مهم این پروژه در کنار راهنمای راه‌اندازی یک کسب و کار در ایران؛ ارائه‌ی اولین راهنمای تدوین یک طرح کسب و کار در سال ۱۳۸۰ بود.

اگرچه شاید به دلیل اولین بودن و نیز جانبی بودن موضوع طرح کسب و کار در آن پروژه کتابچه‌ی ارائه‌شده مختصر و ناکامل بود، نقطه‌ی شروعی بود برای طرح این مفهوم در محافل دانشگاهی و بعدها محافل حرفه‌ای. ولیکن متأسفانه طرح کسب و کار نیز به سرنوشتی مشابه مفهوم کارآفرینی دچار گردید که مترادف گرفتنش با اشتغال‌زایی سبب انحرافاتی در پیشبرد آن شد که شاهد آن هستیم. به واسطه‌ی جدید بودن و ناشناخته بودن مفهوم طرح کسب و کار (طرح تجاری، برنامه‌ی تجاری، برنامه‌ی کسب و کار، BP و ...) فرصتی فراهم آمد که افرادی بدون داشتن دانش پایه و توانمندی‌های لازم وارد این حیطه شده و شروع به فعالیت نمایند.

البته نفس ورود این افراد نه تنها مشکلی نداشته و ندارد که نشان از هوشمندی آنها در شناسایی یک فرصت اقتصادی است، ولیکن مشکل اینجاست که متأسفانه هنوز پس از گذشت چند سال همانند موضوع کارآفرینی هنوز اندر خم یک کوچه‌ایم و در لایه‌های سطحی موضوع مانده‌ایم. عملاً در بسیاری موارد نه هرچند همیشه طرح‌های کسب و کار که می‌بایستی نمایانگر توجیه‌پذیری واقعی طرح‌ها و برنامه‌ی فرد کارآفرین و یا شرکت برای رشد و توسعه‌ی آن بودند تبدیل به طرح‌های صوری که در اغلب موارد وسیله‌ای برای گرفتن وام و تسهیلات گردیدند بدون آن که به عمق آن توجه شود. به همین دلیل نیز هنوز هیچ شرکتی نیست که به نامی معتبر در این عرصه تبدیل شده باشد. هنوز آموزش‌های ما آموزش‌های عمومی و ابتدایی هستند و تخصصی نشده‌اند. هنوز هنوز هم مشاهده می‌شود که بسیاری از طرح‌های نوشته شده بدیهیاتی نظیر استفاده از روش تحقیق علمی، گزارش نویسی حرفه‌ای، داشتن ادله‌ی پشتیبان برای مطالب ارائه‌شده رعایت نمی‌شوند، و حتی متأسفانه در مواردی محاسبات مالی اشتباه هستند و خیلی هنوزهای دیگر . . .

البته مشکل تنها مشاوران نیستند، درست است که مشاوران این زمینه چندان رشد نکرده‌اند ولیکن فضای کسب و کار ما هم مشاوران حرفه‌ای را طلب نمی‌کند. چرا هنوز قالب طرح‌های توجیهی بانک‌های ما برای شرکت‌های تولیدی و صنعتی معنا دارند و شرکت‌های خدماتی و دانش‌محور باید خود را با این ساختار تطبیق دهند؟ چرا هنوز صنعت‌گران و تجار ما به جای آن‌که به فکر نوآوری و ارائه‌ی محصولات و خدمات نو باشند به فکر کپی کردن ایده‌های دیگران هستند؟ چرا ما راه‌اندازی طرح‌هایی نظیر آیس‌پک را کمتر مشاهده می‌کنیم و پس از آن که یک نفر چنین طرحی را اجرا می‌کند دیگران به ساده‌ترین وجهی به تقلید نه تنها محصول که حتی اسم آن می‌پردازند. اصلاً چرا همه‌ی طرح‌ها توجیه‌پذیرند و خروجی هیچ طرحی جواب “نه” به سرمایه‌گذاری نمی‌دهد؟ چرا با افتخار اعلام می‌شود که بیش از ۶۰٪ طرح‌های زودبازه برای دریافت تسهیلات به بانک معرفی شده‌اند. حال آن‌که کمتر از ۱۰٪ طرح‌های ارائه شده به سرمایه‌گذاران مخاطره‌پذیر (Venture Capital) به مرحله‌ی سرمایه‌گذاری می‌رسند. چرا هنوز در کشور ما سرمایه‌گذار حرفه‌ای برای مشارکت در طرح‌های نوآورانه و ایده‌های جدید وجود ندارد و سرمایه‌گذاری در طرح‌ها منحصر می‌شوند به سرمایه‌های دولتی احتمال رانت‌جویی و حیف و میل سرمایه در آنها بالاست و خیلی چراهای دیگر . . .

به هر حال باید اذعان داشت که مجموعه تلاش‌های صورت‌گرفته در خلال این سالها سبب توجه به مفهوم برنامه‌ریزی برای یک کسب و کار گردیده است و هستند در این میان کسانی که به اهمیت داشتن یک محصول متفاوت، یک مدل کسب و کار متفاوت، داشتن اطلاعات کافی از بازار و مشتریان، و تحلیل‌های دقیق مالی مبتنی بر فرضیات واقع‌بینانه و استفاده از روش‌های علمی در انجام پیش‌بینی‌ها واقفند. بنابراین می‌توان از این فرصت استفاده نمود و نوعی از محصول با کیفیتی فراتر از استانداردهای موجود ارائه داد. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد ضعف اشاره شده عمومی است و در همه‌ی ذی‌نفعان دیده می‌شود بنابراین ما نیز کمک به رشد همه اجزای این مجموعه است که طیفی وسیع را در بر می‌گیرند: شامل سرمایه‌گذاران، مشاوران طرح کسب و کار، نهادهای توسعه‌ی کارآفرینی نظیر مراکز کارآفرینی، مراکز رشد، پارک‌های فن‌آوری، مسابقات طرح کسب و کار، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری و شرکت‌های تولیدی و خدماتی در تمام مراحل چرخه‌ی عمر آنها از مرحله‌ی ایده تا مرحله‌ی رشد، بلوغ و خروج از کسب و کار.

ما با این رسالت به میدان آمده‌ایم که به صورت تخصصی در حیطه‌ی طرح کسب و کار به فعالیت بپردازیم، می‌خواهیم آن را تبدیل به یک حرفه نماییم. طبیعتاً حرفه‌ای شدن سخت است و ما نیز اصراری به آسان بودن مسیری که در پیش گرفته‌ایم نداریم. انتقادات گفته‌شده به این معنی نیست که مبرا از هرگونه ایرادی هستیم بلکه به این معنی است که ما می‌دانیم که با ایده‌آل فاصله‌ی زیادی داریم و تلاش می‌کنیم این فاصله را کمتر و کمتر کنیم و هر روزمان بهتر از روز قبل باشد. تلاش ما این است که هنوزهایی را که برشمردیم در کار خود رعایت کنیم، بیاموزیم و بیاموزانیم و ثابت کنیم که اگر بخواهیم می‌شود.

ما اولین بودیم و حالا می‌خواهیم بهترین باشیم . . .
بنیانگذاران www.BusinessPlan.ir 
بیژن ساعدپناه و اشکان حق‌بین